Prawa i Obowiązki: Przewodnik po Licencjach Projektów do Druku 3D (Plików STL)
Pobierając plik STL z Thingiverse, Printables czy Cults3D, tak naprawdę nie stajesz się właścicielem projektu. Otrzymujesz jedynie licencję, która określa, co wolno Ci z tym projektem zrobić. Zignorowanie licencji – zwłaszcza w przypadku sprzedaży wydruków – może prowadzić do poważnych problemów prawnych.
O DRUKU I PROJEKTOWANIU 3D
10/21/20253 min read


Dla większości projektów 3D domyślnym standardem są licencje Creative Commons (CC). Warto je poznać, zanim naciśniesz przycisk "Pobierz". Pamiętaj, że wydrukowane elementy pobrane z innych stron możesz użyć na swój własny użytek. Nie ponosimy odpowiedzialności za wprowadzenie ich do odsprzedaży czy innych celów.
Nie mamy możliwości każdorazowej weryfikacji czy klient ma prawa do komercyjnego wykorzystania projektu, jeśli ma zamiar go sprzedawać, dlatego liczymy na uczciwość zamawiających.
1. Fundament: Co to jest Licencja Creative Commons?
Licencje Creative Commons (CC) to publiczne wzorce umów licencyjnych, które pozwalają autorom udostępniać swoje dzieła na jasnych, z góry określonych warunkach, zachowując jednocześnie swoje prawa autorskie. Licencje te opierają się na czterech podstawowych elementach, które łączą się w sześć głównych typów licencji.
Cztery Kluczowe Elementy Licencji CC:
BY (Uznanie autorstwa / Attribution): To absolutny obowiązek. Zawsze musisz podać nazwisko/nick twórcy, link do oryginalnego projektu oraz informację o licencji. Ten element występuje we wszystkich licencjach CC.
NC (Użycie niekomercyjne / NonCommercial): To jest główne ograniczenie. Nie wolno Ci sprzedawać ani samego pliku, ani wydrukowanych na jego podstawie obiektów.
SA (Na tych samych warunkach / ShareAlike): Jest to obowiązek prawny. Jeśli modyfikujesz model i udostępniasz swoją zmienioną wersję, musisz użyć identycznej licencji dla tego nowego projektu.
ND (Bez utworów zależnych / NoDerivatives): Jest to ograniczenie. Nie wolno Ci modyfikować modelu. Możesz drukować i udostępniać jedynie oryginalną, niezmienioną kopię.
2. Najważniejsze Typy Licencji dla Druku 3D
W świecie druku 3D spotkasz najczęściej te trzy kombinacje, które decydują o możliwościach komercyjnych:
A. CC BY (Uznanie autorstwa)
Jest to najbardziej liberalna licencja. Oznacza, że możesz drukować i sprzedawać wydruki, a także modyfikować model. Jedyny obowiązek to zawsze podać twórcę i link do źródła.
B. CC BY-SA (Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach)
To licencja "otwartego źródła". Możesz drukować i sprzedawać wydruki, a także modyfikować model. Obowiązek to podanie twórcy i udostępnienie ewentualnych modyfikacji na identycznej licencji CC BY-SA.
C. CC BY-NC (Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne)
To standardowa licencja hobbystyczna, stanowiąca większość darmowych modeli. Możesz drukować model na własny, prywatny użytek i modyfikować go. ZAKAZ dotyczy sprzedaży wydruków. Zawsze musisz podać twórcę.
3. Aspekt Komercyjny: Klucz do Sprzedaży Wydruków
Najważniejsza zasada: sprzedaż wydruków jest dozwolona wyłącznie wtedy, gdy licencja NIE zawiera członu "NC" (NonCommercial / Użycie niekomercyjne).
Jeśli licencja to na przykład CC BY-NC, nie masz prawa czerpać korzyści finansowych ze sprzedaży wydruków bez uzyskania odrębnej zgody autora.
Licencje Specyficzne dla Platform
Wiele rynków, takich jak Cults3D czy MyMiniFactory, oferuje specjalne, płatne licencje komercyjne (np. CULTS CU, Seller License), które po wykupieniu zezwalają na sprzedaż wydruków, ale często zabraniają dalszej dystrybucji samego pliku cyfrowego. Zawsze szukaj opcji "Commercial License" lub "Seller License" obok przycisku zakupu/pobierania.
4. Podsumowanie i Najlepsze Praktyki
Zawsze Sprawdzaj Przed Pobieraniem: Zanim się zachwycisz modelem i zaplanujesz go sprzedać, upewnij się, że jego licencja na to pozwala (brak członu -NC).
Uznanie Autorstwa (BY) to Podstawa: Niezależnie od licencji, etyczne i prawne jest zawsze podanie, kto jest autorem projektu, nawet jeśli drukujesz go tylko dla siebie.
Brak Licencji: Jeśli model został udostępniony bez wyraźnej licencji, domyślnie podlega pełnej ochronie praw autorskich. W takim przypadku nie wolno Ci go sprzedawać ani modyfikować bez wyraźnej zgody autora.
Druk na Wynajem/Usługę: Jeśli świadczysz usługi druku 3D i drukujesz dla klienta model, który on Ci podał, upewnij się, że to klient ma prawa do komercyjnego wykorzystania tego projektu, jeśli ma zamiar go sprzedawać.
Przestrzeganie zasad licencji to szacunek dla pracy projektantów i klucz do rozwoju otwartej i uczciwej społeczności druku 3D.
